ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಬಂಧಗಳು; ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮೀಯತೆಯ ಹುಡುಕಾಟ

✍🏻 ಡಾ.ಎ.ಜಯಕುಮಾರ ಶೆಟ್ಟಿ, ಉಜಿರೆ

“ನನಗೆ 2,000 ಫೇಸ್ಬುಕ್ ಸ್ನೇಹಿತರು, 1,500 ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, 50 ವಾಟ್ಸ್ಆ್ಯಪ್ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ” ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುವವರನ್ನು ಇಂದು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಸರಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರೆ — “ನಿಮಗೆ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆ ಮಾಡಿದರೆ ಯಾವುದೇ ಹಿಂಜರಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ನಿಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಧಾವಿಸಿ ಬರುವ ಎಷ್ಟು ಸ್ನೇಹಿತರಿದ್ದಾರೆ?” — ಉತ್ತರಿಸುವುದು ಅನೇಕರಿಗೆ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ವೈರುಧ್ಯ. ಸಂಪರ್ಕಗಳು (Connections) ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ; ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಗಳು (Relationships) ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಜಗತ್ತಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ; ಆದರೆ ಹೃದಯಗಳ ನಡುವಿನ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಒಂದು ಕ್ಲಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಸ್ನೇಹಿತರಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ನೋವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವೇ ಜನರು ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಹಿಂದೆ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು “ಒಳಗೆ ಬಾ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದು ಅವರು ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯಲ್ಲಿನ “ಆನ್ಲೈನ್” ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು, ಇಂದು ಚಿಕ್ಕ ಸಂದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಾವು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ; ಆದರೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮರೆತಿದ್ದೇವೆ. ಅಭಿನಂದನೆಗಳನ್ನು ಟೈಪ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ; ಆದರೆ ಆತ್ಮೀಯತೆಯ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ನಿಜವಾದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೇವಲ ಪರಿಚಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ವಿಶ್ವಾಸ, ಸಮಯ, ಕಾಳಜಿ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಮಾನವೀಯತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಆತ್ಮೀಯ ಮಾತುಗಳು, ಅನೇಕ ಗಂಟೆಗಳ ಏಕಾಂತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲವು.

ಸಂಬಂಧಗಳೇ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು:
ಮನುಷ್ಯನು ಕೇವಲ ಆಹಾರ, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ವಸತಿಯಿಂದ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ, ವಿಶ್ವಾಸ, ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹವೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಗತ್ಯ. ಹೆಸರಾಂತ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿ ಅಬ್ರಹಾಂ ಮ್ಯಾಸ್ಲೋ ಅವರ ಅಗತ್ಯಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ “Belongingness and Love” (ಒಡನಾಟ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ) ಮಾನವನ ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳು ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರ, ಮನುಷ್ಯನು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಪ್ರೀತಿ, ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ. “ನಾನು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸೇರಿದವನು” ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿಗೆ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಒಂಟಿತನವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರೇ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬೆಂಬಲದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಾತು, ಸ್ನೇಹದ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಬೆಂಬಲವು ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಹಣ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಈ ಓಟದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಮಯ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮರೆತರೆ, ಬದುಕಿನ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಅವನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಅವನಿಗಾಗಿ ಹೃದಯದಿಂದ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರ:
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ನಮ್ಮ ನಡುವಿನ ನೇರ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ದೃಶ್ಯ ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.

ನಗರೀಕರಣ, ಉದ್ಯೋಗದ ಒತ್ತಡ, ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಜೀವನಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ ಜನರ ನಡುವಿನ ಸಹಜ ಒಡನಾಟ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಿಂದೆ ನೆರೆಹೊರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಇಂದು ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರ ಹೆಸರೇ ತಿಳಿಯದ ಜೀವನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ “ಮೊದಲು ನಾನು” ಎಂಬ ಮನೋಭಾವವೂ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಸಂಬಂಧಗಳು ಉಳಿಯಲು ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿ ಅಗತ್ಯ. ಇವು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಸ್ನೇಹವೂ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ನೇಹವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಒಂದು ದಿನ:
ಆಗಸ್ಟ್ 2 ಅನ್ನು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತರ ದಿನ (Friendship Day) ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವು ಕೇವಲ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭವಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಾಗಿದೆ. ಸ್ನೇಹವು ಕೇವಲ ಪರಿಚಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸ, ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೀಡುವ ಬೆಂಬಲವಾಗಿದೆ. ವೇಗದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ನೇಹಿತರ ದಿನವು ಒಂದು ನೆನಪಿನ ಗಂಟೆಯಾಗಿದೆ.

ಸ್ನೇಹದ ಹಿಂಜರಿತ ಮತ್ತು ಒಂಟಿತನದ ಸವಾಲು:
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು “Friendship Recession” (ಸ್ನೇಹದ ಹಿಂಜರಿತ) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕನ್ ಜೀವನ ಸಮೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರ (Survey Center on American Life) ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, 1990ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 33% ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ 2021ರ ವೇಳೆಗೆ ಸುಮಾರು 49% ಜನರು ತಮಗೆ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 12% ಜನರು ತಮಗೆ ಒಬ್ಬರೂ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂಟಿತನವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ನಗರೀಕರಣ, ಸಣ್ಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಜೀವನಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2025ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯೊಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಸುಮಾರು 18% ರಿಂದ 38% ಜನರು ಒಂಟಿತನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.

ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವುದು ಸಮಯ:
ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೆಫ್ರಿ ಎ. ಹಾಲ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ನೇಹವು ಕೇವಲ ಪರಿಚಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಒಡನಾಟ ಅಗತ್ಯ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 40 ರಿಂದ 60 ಗಂಟೆಗಳ ಸಮಯ ಕಳೆದಾಗ ಪರಿಚಯವು ಸ್ನೇಹವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾಢ ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಲು ನೂರಾರು ಗಂಟೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯ ಅನುಭವ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು.

ಇದು ನಮಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ — ಸಾವಿರಾರು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ನಡುವೆ, ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲವು ನಿಜವಾದ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ನಾವು ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ, ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸವಾಲಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೌಲ್ಯವೇ ಹೆಚ್ಚು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಾಧನ; ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ, ಜೊತೆಗೆ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನೂ ಉಳಿಸೋಣ. ಏಕೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ನೀಡುವುದು ಕೇವಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಅಲ್ಲ — ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಂಬಂಧಗಳೇ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು.